Aktiffelsefe Eskişehir

Burada İçerikler paylaşılacaktır.
Pek Yakında..

Sihirli Flüt’teki Simgecilik

Sihirli Flüt’teki Simgecilik

Mozart’ın “Sihirli Flüt”ü bir düşünür-müzisyenden kalan en güzel müzik eserlerinden biridir. Mozart yalnızca bir müzisyen değil, sözcüğün tam anlamıyla bir düşünürdü. Bir tek “Sihirli Flüt”te değil, tüm yapıtlarında görüldüğü gibi, sevgi aracılığıyla insan olanla tanrısal olan arasında bir köprü kurma çabasındaydı. Güzel olanın ölçülülüğünün, tutkusal olanı yücelttiği sanatsal anlatımında, özde güzele eğilimli olan Mozart, bilinci daha üst düzeyde bir dünyaya yükselen şeytansı baştan çıkarmayı da iyi biliyordu. “Sihirli Flüt”te, güzel olan tanrısallığın ışığı ile, şeytansı olan insanın değişimi uyum içindedir.

“Sihirli Flüt”, 1791 yılının 30 Eylül günü, Mozart’ın ölümünden iki ay önce Viyana’da sahnelendi. Yapıtın librettosu, Mozart’ın arkadaşı aktör Emmanuel Schikaneder’a aittir.

Müzikolog Otto Jahn’ın kuramına göre, yapıt birkaç ay gibi kısa bir sürede yaratılmıştı ve bestesindeki acelecilik nedeniyle, Gece Kraliçe’sinin birinci ve ikinci perdedeki değişimi gibi karşıtlıklarla doluydu. 1790 tarihini taşıyan ve Mozart ile Schikaneder arasındaki gerçekleşen yazışma, en son sahnelerden biri üzerine ayrıntılı bilgiler vermekte ve gerçeğin bunun tam karşıtı olduğunu ortaya koymaktadır.

KONU

Yapıtın başında büyük bir yılandan kaçmakta olan ve uzak ülkelerden gelen bir prensi, Tamino’yu görüyoruz. Gece Kraliçesine eşlik ettikleri anlaşılan üç nedime onu kurtarır. Daha sonraki bir sahnede Gece Kraliçesi ortaya çıkar ve onu kötü yürekli Sarastro tarafından kaçırılan kızı Pamina’yı kurtarmakla görevlendirir. Bu arayış sırasında Tamino’ya şarap ve ekmek karşılığında Gece Kraliçesi için kuş avlayan tüylerle kaplı saf bir adam eşlik edecektir. Yolculara bir flüt ve sihirli çanlar verilir ve onlara yol gösterecek olan “yakışıklı ve bilge” üç genç ortaya çıkar.

Papageno ilk önce Pamino’yu bulur, Arap gardiyan Monostatos ile yaptığı bir kavgadan sonra kızla birlikte kaçar. Bu sırada üç genç, Tamino’ya üç tapınağın giriş yolunu göstermektedirler. Bilgelik Tapınağı, Akıl Tapınağı ve Doğa Tapınağı, Tapınaklara görmek üzereyken bazı sesler Tamino’yu dudurur. Ve yalnızca Bilgelik Tapınağı’na girebileceğini söyler. Bir rahip kendisine aldıtılmış olduğunu ve Sarastro’nun sandığı gibi kötü biri olmadığını belirtir. Prensin aklı iyiden iyiye karışmıştır artık ve yalnız kalınca şu soruyu sorar: “Sonsuz gece, ne zaman çekileceksin?” Bu soruya görünmez sesler karşılık verir: “Yakında ya da hiçbir zaman!”

Daha sonra iki sihirli enstrüman etkinliğini görürüz. Tamino’nun flütü ve Papageno’nun çanları. Her ikisininde yırtıcı hayvanları büyüleme, öfkeyi yatıştırma ve yüreklere dinginlik getirme gücü vardır.

Birinci perdenin sonunda Sarastro, aslanların çektiği arabasıyla, bir av partisinden dönmektedir. Tamino, Papageno ve Pamina, Monostatos tarafından yakalanıp büyük rahibin huzuruna getirilmişlerdir. Tamino ile Pamina ilk kez karşılaşırlar ve Sarastro, henz arınmamış oldukları için başları örtülü olarak Debey Tapınağına götürülmelerini emreder.

İkinci perdede Tamino ile Pamina çeşitli deneylerden geçirilirler. Tamino Gece Kraliçesi’nin üç nedimesince kandırılmaya çalışılır ancak onların entrikalarına aldanmaz ve sessizlik yeminini bozmaz. Pamina ise annesi Gece Kraliçesi’nden Sarastro’yu öldürme emrini alır ancak atalarının izinden gitmek ya da kendisine karşı sessizlik yeminini bozmaması nedeniyle kendisini sevmediğine inandığı Tamino’dan uzaklaşmak için intiharı yeğler. Üç genç onu kurtarırlar ve Tamino’nun kendisini sevdiğini anlamasını sağlarlar. Papageno Tamino’ya eşlik etmeye niyetlenir. Ama Gizler ve Deneyler ona göre değildir.

Artık kavuşmuş olan Tamino ile Pamina deneylerin en tehlikelisini aşmak, yapıtta Ateş ve Su ile simgelenen dört elementten (Toprak, Su, Hava ve Ateş) geçmek zorundadır. Sihirli Flüt onlara yardımcı olur ve İsis’in Gizi konusundaki başarıları kanıtlanır.

Buarada Papageno, yaşamın kendisine iyi davranmadığı, bir kadının aşkını bile çok gördüğü gerekçesiyle intihara karar vermiştir. Gençler yine araya girip Pamina’yı olduğu gibi, onuda kurtarırlar ve sözlüsünü Papageno’ya kavuştururlar. Monostatos Gece Kraliçesi ve yandaşları ile Güneş tapınağını yıkma konusunda anlaşmışlardır. Ancak karanlığın güçleri sonsuza dek kovulur ve yapıt bu dilekle sona erer. “Şükran size İsis ve Osiris! Güç üstün geldi ve Güzellik ile Bilgeliği altın taçla ödüllendirdi.”

SİMGESEL KAYNAKLAR

Sihirli Flüt’te yararlanılan başlıca simgesel unsurlar simyasal ve astrolojik geleneğe aittir. Mısır çerçevesinin kullanılış nedeni yapıt esas olarak (İsis ve Osiris’in Gizlerine adanan tapınaklarda geçer) XVIII. Yüzyılda Mısır’ın yeniden keşfinin yarattığı büyü ile Mısır’ın Gizleri üzerine bir kitap yazmış olan hümanist Ignaz Von Born’un Mozart üzerindeki etkisidir.

Simya ile ilgili simgeler oyun boyunca açık bir biçimde izlenebilir. Örneğin, Tamino ile Pamina’nın, yapıtta Ateş ve Su ile simgelenen dört elementi aşması gerekmektedir. Rahipler altın yaprakları olan gümüş palmiyeler ormanında toplanırlar. Farklı kişilikler, iki yıldız ve beş gezegenden oluşan farklı astrolojik sistem gezegenleriyle ilişkilidirler. Gece Kraliçesi geceyle ve ayın gizleriyle bağlantı içindedir ve hüküm sürdüğü yer ormandır. Birinci perdenin sonunda aslanların çektiği bir arabada görülen Sarastro güneşle ilgili güçleri simgeler. Bu simgelerin yanı sıra, anahtar rakamların varlığı da yapıtın mesajının yorumunu mümkün kılan unsurlara eşlik eder. En çok görülen 3 rakamı ve bunun simgeselliği üç nedime, üç genç, üç tapınak, uvertürün ilk üç açılış noktası, hep üç rakamının önemini gösterir.

ÜÇ SİMYASAL AŞAMA

Üç simyasal aşama ile iligli olarak yapıtın kurgusunu izleyebiliriz.

Satürn’ün yönettiği Kara İş: Yapıtta esas olarak ormanda geçen birinci perdeye karşılıktır. Bu aşama sırasında ilk engel Satürn ile ilişkili olarak Monostatos, yani maddenin hapishanesidir. Monostatos, Pamina’nın gardiyanıdır. Tamino ile Pamina’nın arasına girer(birinci perdenin sonu) ve elde edemese de Prensese aşıktır.

Ay’ın yönettiği Beyaz İş: Yapıtta Tamino ile Papageno’nun ve öte yandan Pamina’nın geçtiği ilk deneylere karşılıktır. Bu aşamada henüz simyasal birleşme gerçekleşmemiştir.

Güneş’in yönettiği Kırmızı İş: Güneş güçlerinin yol gösterdiği Tamino ile Pamina artık simyasal birleşmeyle bir araya gelmişlerdir, dört elementi aşarlar. Bu aşamada değersiz maddenin imgeleri olan Gece Kraliçesi ile Monostatos’un yandaşları tümüyle yok edilmiştir.

KİŞİLER

Gece Kraliçesi: Ormanın ve psişik güçlerin hükümdarı yıldızlı bire tahtta görülür. Hırslı olması nedeniyle amacı Güneş tapınağını yok etmek ve en yüksek düzeyde rahip olarak Pamina’nın babasını Sarastro’nun yerine geçirmek ve kutsal evlilik bağıyla Pamina’yla birleşmek üzere seçilmiştir.

Pamina: Gece Kraliçesi ile Sarastronun hiyerofan selefinin prenses kızı. Kuşkularından arınarak ay özelliklerini güneşe dönüştürmesi gerekiyor. Venüs Pandemus’la, Venüs Urania arasındaki geçişi, yan çift ruhu temsil eder.

Papageno: Sancho Panza’yı anımsatıyor. İsteği dışında Tamino’ya eşlik eder ve basit hazları yüksek Gizlere yeğler. Sonuçta Papageno ile bütünlüğe kavuşuyor.

Üç Nedime: Gece Kraliçesi’ne eşlik ediyorlarve maddenin üç niteliğini simgeliyor.

Üç Genç: Onları Sarastro’nun hüküm sürdüğü yerde olduğu kadar ormanda da görüyoruz. Müritlere eşlik eden ve onlara yol gösteren görünmez doğa güçleri.

DENEYLER VE KABULLER

Biçimsel olarak ikinci perdede görülmekle birlikte tüm yapıt boyunca gerçekleştirilirler. Birinci perdede bir sahnede Tamino’yu Sihirli Flütü’nü çalarken ve ormanın tüm yırtıcı hayvanlarını ona boyun eğerken görüyoruz. Ancak bir anda Pamina’yı anımsar ve büyü bozulur, daha alt düzeydeki güçlere yalvararak ruhunu aramayı sürdürür.

İkinci perdedeki deneyler ve kabuller yalnızca törensel olmakla kalmayıp, Sarastro’nun Tanrılar İsis ve Osiris’e yalvarmasından anlaşıldığı gibi, etkin bir tehlikeyi de kapsarlar: “Oh İsis ve Osiris, bilgeliğin ruhuyla yeni çifti kutsayın. Yolcuların adımlarına yol gösteren sizler, onları tehlikelere karşı sabırla koruyun. Deneylerin meyvelerini görmelerine izin verin. Ancak ölmeleri gerekiyorsa, onları yürekli gücünüzün erdemleriyle ödüllendirin ve yanınıza alın!” Bu sözler Krishna’nın Bhagavad Gita’daki sözcüklerini anımsatmaktadır. “Ölünce gökyüzüne kavuşacaksınız, kazanırsan toprağı yönetecesin, işte bunun için Parantapa kalk ve savaşa hazırlan!”

İkinci perdede Tamino kendisine ettirilen sessizlik yeminini korur ve üç nedimeyi reddeder. Pamina ise annesiyle Güneş Krallığı arasında tercih yapmak zorundadır, sonuca göre Tamino’dan ayrılması söz konusu olabilecektir. Bu deneyler küçük Gizlerle ilgilidir ve bunlardan yapıtta bunlardan arınma aşamaları diye söz edilir.

Büyük Gizler, Shirli Flüt tarafından yol gösterilen Tamino ve Pamina’nın birlikte dört elementten geçmeleriyle simgelenir.

ENSTRÜMANLAR

Papageno’nun flütü bize Yunanistan’daki Pan’ın kavalını anımsatır. Yapıtta yüksek perdeden ilk beş ton çalınır.

Papageno’ya verilen Sihirli Çanlar doğanın belirli güç ve kudretiyle ilişkilidir. Tüm eski gelenekler, görünmez güçleri çağırmakiçin çanların gücünden yararlanıldığından söz eder. Flüt Tamino’ya Gece Kraliçesi tarafından verilmiştir ve böylece birinci perdede doğaya hükmetmesi sağlanır. Daha sonra deneyler başlayınca ortadan kaybolur ve çok sonra ortaya çıkar. Tamino ve Pamina flütün yardımıyla dört elementi başarıyla geçerler. Yunan geleneğine göre, Flüt Athena tarafından icat edilmiş, ancak Athena flütün yüz şeklini bozduğunu görünce lanetleyip toprağa fırlatmıştır. Flütü bulan Marsias, Apollo’yu bu flütle bir müzik yarışmasında yendikten sonra, bu cüreti nedeniyle derisi yüzülmüştür. Flüt çeşitli delikleri olan bir sütun gibidir (tıpkım omurga gibi) ve yanlış kullanımı, “Sessizliğin Sesi”nde alt düzeydeki Siddhi’ler gibi üzerine yapılan uyarılarla bağlantılıdır.

Düşünürler olarak, “Daha iyi bir Dünya’ya” ulaşmayı düşleyen ve bunu gerçekleştirmek için çabalayan insanların izlerini keşfetmemiz ve onları tanımamız önemlidir. Mozart yalnızca bunlardan biri olarak kalmadı, aynı zamanda bize Tanrı’nın ve Usta’ların her zaman yol gösterdiğini anımsatmak için tarihsel yıldız kümemizde ortaya çıkan gizemli bir mesajın da yaratıcısıydı.

Harry COSTIN

Çeviren : Tülin ŞENRUH

Yeni Yüksektepe Dergisi, Sayı 1

2017-08-12T17:50:14+00:00